Öz Saygı Neden Önemlidir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Öz saygı, bir kişinin kendisine duyduğu saygıdır; kim olduğunu, neye değer verdiğini ve kendi potansiyelini nasıl gördüğünü belirler. Bireysel olarak önemli olmasının yanı sıra, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden de oldukça kritik bir konuya dönüşür. İstanbul’da, sokakta her gün gözlemlediğimiz, toplu taşımada karşılaştığımız, iş yerlerinde deneyimlediğimiz küçük ama derin etkiler, öz saygının toplumsal yapılarla nasıl etkileştiğini çok net bir şekilde gösteriyor. Bu yazıda, farklı grupların öz saygı meselesinden nasıl etkilendiğini inceleyecek ve günlük hayattaki örneklerle bu konuyu daha anlaşılır kılacağım.
Öz Saygı ve Toplumsal Cinsiyet
İstanbul’da bir sabah, Kadıköy-Kadıköy hattında, oldukça yoğun bir tramvayda yolculuk yapıyorum. Yanımda oturan kadın, kendisini oldukça rahat ve özgüvenli bir şekilde ifade edebiliyor. Ancak hemen yanı başımda, başka bir kadın, sürekli kendini küçümseyerek etrafa bakıyor ve çok dikkatli hareket ediyor. Bu iki kadının da öz saygı düzeyleri farklı. Birinin kendini olduğu gibi kabul etmesi, ötekinin ise toplumsal cinsiyet rollerine sıkışmış bir biçimde hareket etmesi, öz saygının nasıl şekillendiğini gösteriyor.
Toplumsal cinsiyet, bireylerin öz saygısını doğrudan etkileyebilir. Erkekler ve kadınlar, toplumda farklı rollerle şekillendirilmiş, farklı beklentilerle karşılaşmışlardır. Erkeklerin genellikle güçlü ve domine edici bir kimlik taşımaları beklenirken, kadınlardan daha nazik, sabırlı ve hoşgörülü olmaları istenir. Bu baskılar, öz saygıyı zedeleyebilir. Kadınlar için özellikle cinsiyet eşitsizliği, bedenlerine ve yeteneklerine dair olumsuz algılar yaratabilir.
Bir gün işyerinde yaşadığım bir başka deneyimi hatırlıyorum. Bir arkadaşım, kıyafetleri yüzünden sürekli eleştiriliyordu. “Bu elbise çok dikkat çekici,” diyen birkaç kişi, onun aslında kendini rahat hissettiği bir kıyafeti giymesini engelliyordu. Kadınlar, kıyafet seçimlerinden toplumsal cinsiyet normlarına kadar sürekli bir yargılama ile karşılaşırlar. Bu, onların öz saygılarını zedeleyen bir faktör haline gelir. Toplum, kadınların görünüşleri üzerinden onları değerlendirir ve bu da öz saygılarının azalmasına neden olabilir.
Çeşitlilik ve Öz Saygı
İstanbul gibi büyük ve kozmopolit bir şehirde, farklı kökenlerden, farklı kültürlerden gelen insanlar her gün bir arada yaşıyor. Çeşitli etnik kökenler, dini inançlar ve sosyal sınıflar arasında yaşanan farklılıklar, insanların öz saygısını etkileyebilir. Bir gün, bir kafede bir grup genç, farklı dilde konuşan bir adamın yanında yüksek sesle gülerek onu izliyorlardı. O an, adamın yüzündeki utancı ve mahcubiyeti net bir şekilde görebiliyordum. Bu tür davranışlar, insanları toplumsal normlar üzerinden dışlar ve öz saygılarını yerle bir eder.
Çeşitlilik, insanların kimliklerini ve değerlerini algılayış biçimini şekillendirir. İnsanlar farklı kimliklerle var olurlar ve bu çeşitlilik, her birinin öz saygısını etkileyebilir. Mesela, bir kişi sürekli olarak etnik kimliği veya dini inancı yüzünden ayrımcılığa uğradığında, kendini değersiz hissedebilir. Bunu gözlemlemek, insanların öz saygılarını nasıl kaybettiklerini anlamama yardımcı oluyor. Öz saygı, sadece bireysel bir deneyim değil, toplumsal bağlamda şekillenen bir olgudur.
Sosyal Adalet ve Öz Saygı
Sosyal adalet, herkesin eşit haklara ve fırsatlara sahip olduğu bir toplumu ifade eder. Ancak, adaletin eksik olduğu toplumlarda, özellikle marjinalleşmiş gruplar için öz saygı oldukça zor bir kavram haline gelir. Bir gün, bir arkadaşım iş görüşmesine gitmek üzere hazırlandığında, iş başvurusu sırasında cinsiyetine dair gizli bir ayrımcılığa maruz kaldığını anlattı. Her ne kadar resmi olarak eşitlik beyan edilse de, birçok yerde kadınlar ve diğer gruplar eşit fırsatlara sahip değiller. Bu da insanların öz saygılarını doğrudan etkiler.
Toplumsal yapının içinde var olma çabası, özellikle eşitsizlik ve adaletsizlikle iç içe geçmişse, öz saygıyı yerle bir edebilir. İnsanlar, başkalarının kendilerine olan bakış açıları ile şekillenen bir dünyada yaşadıkları için, sosyal adaletin sağlanmadığı yerlerde, bu grupların öz saygılarını korumaları neredeyse imkansız hale gelir. Sosyal adaletin zayıf olduğu bir toplumda, insanların birbirlerini dışlaması ve ayrımcılık yapması, toplumsal bütünlüğü zedeler. Bu da insanların, kendilerine olan saygılarını kaybetmelerine yol açar.
Öz Saygı ve Toplumun Geleceği
Öz saygı, sadece bireyler için değil, toplumun geneli için de önemlidir. İstanbul’un kalabalık sokaklarında yürürken, kendini değerli hisseden insanların enerjisini daha fazla hissediyorum. O insanlar, toplumda daha güçlü, daha özgüvenli ve daha üretken bireyler haline gelir. Toplumsal cinsiyet eşitliği, çeşitlilik ve sosyal adaletin sağlandığı bir toplumda, insanların öz saygısı daha da güçlenir. Çünkü insanlar kendilerini değerli ve saygıdeğer hissederlerse, bu toplumsal yapı da bir o kadar güçlü olur.
Sonuç olarak, öz saygı, bireyin kendisini değerli hissetmesiyle doğrudan ilişkilidir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, çeşitlilik ve sosyal adalet eksiklikleri, bu duyguyu zedeleyebilir. Bu yüzden, daha adil, daha eşit ve daha saygılı bir toplum inşa etmek, insanların öz saygılarını korumalarına yardımcı olabilir. Sadece bireylerin değil, toplumun genel olarak daha sağlıklı ve güçlü olması için de öz saygı kritik bir rol oynar.